HCV Advocate Logo HCV Advocate Logo
Contact Us Site Map Resources en Espanol
For living Positivley. Being Well
About Hepatitis
Hepatitis C
Hepatitis B
Fact Sheets
News Updates
Community & Support
Resource Library
About Hcsp
Hepatitis C Support Project
 
Hepatitis C
Balik sa Hepatitis C

Gabay sa pag-unawa sa Hepatitis C

Hepatitis C Support Project
PO Box 427037
San Francisco, CA 94142-7037
www.hcvadvocate.org

Ang mga impormasyon sa dokumentong ito ay dinibuho upang tulungan kayong maunawaan at mapangasiwaan ang HCV na impeksyon at hindi itinuturing itong mga medikal na pagpapayo. Ang lahat ng tao na may HCV ay dapat na kumunsulta sa isang medikal na praktisyuner para sa dayagnostiko at paggagamot ng HCV.

(Mga) May Akda
Alan Franciscus
Liz Highleyman

Medikal na Tagapatnugot
Liz Highleyman

Pinapayagan ang pagkopya nito at hinihikayat na gawin ito sa ngalan ng Hepatitis C Support Project www.hcvadvocate.org.

Mga Nilalaman

  1. Panimula
  2. Pagsalin (Pagkahawa) ng HCV at Pag-iwas
  3. Pagkalat ng Sakit na HCV
  4. Mga Sintomas ng HCV
  5. Pagsuri (Diagnosing) sa HCV
  6. Mga Opsiyon sa Paggagamot ng HCV
  7. Mga Dapat Isaalang-alang sa Paggagamot
  8. Paano Kakayanin ang HCV (HCV Management)
  9. Konklusyon
  10. Glosari
  11. Mga Sanggunian

Seksyon I: Panimula

Ang HCV ay virus na naisasalin nang dugo-sa-dugo (blood-borne) na dating tinatawag na non-A/non-B hepatitis. Ang HCV ay may anim na pangunahing genotypes (sub-types): 1a, 1b, 2a, 2b, 3, 4, 5, at 6. Ang mga genotype na 1a at 1b, na pangkaraniwan sa U.S., ay mas mahirap gamutin. Ang HCV ay pumapasok sa katawan sa pamamagitan ng direktang pagkalantad sa dugo. Inaatake ng virus ang mga selula sa atay, kung saan dumarami ito (nakokopya). Ang HCV ang nagiging sanhi ng pamamaga ng atay at pinapatay nito ang mga selula sa atay. Hanggang 80-85% ng mga tao na nagsisimulang magkaroon ng impeksyon ng HCV ang maaaring magkaroon ng matagalang impeksyon ibig sabihin, ang impeksyon ay hindi nawawala sa loob ng anim na buwan. Karamihan sa mga taong matagal nang may HCV ay walang sintomas at namumuhay nang normal. Gayunman, sa 10-25% ng mga taong matagal nang may HCV, ang sakit ay nagpapatuloy o lumalala sa loob ng 10-40 taon, at maaaring magdulot ng malak! ing pinsala sa atay, cirrhosis (pagkapilat), at kanser sa atay. HCV ang nangungunang dahilan ng mga liver transplant sa U.S. Walang pangkasalukuyang bakuna o gamot para sa HCV, ngunit maaaring mapuksa ng iba't-ibang panggagamot ang virus at/o mapabagal o mapigil ang paglala ng sakit para sa ilang tao.

MGA KATOTOHANAN HINGGIL SA HCV

  • Tinataya ng National Institutes of Health (NIH) na mga apat na milyong mga Amerikano ang mayroong HCV.
  • Tinatayang mga 8,000-10,000 mga Amerikano ang namamatay taun-taon dahil sa mga komplikasyong may kaugnayan sa HCV. Ang bilang na ito ay inaasahang magiging triple sa susunod na 10-20 taon.
  • HCV ang nangungunang dahilan ng mga liver transplant.
  • Ang mga indibiduwal na mayroong HCV ay dapat umiwas sa pag-inom ng alak at paggamit ng drogang para lamang sa paglilibang.
  • Ang mga indibiduwal na mayroong HCV ay dapat mabakunahan laban sa hepatitis A at hepatitis B.

Ang Iyong Atay at Hepatitis

Ang atay ang pinakamalaking bahagi (organ) sa loob ng katawan, na nasa likod ng ribcage sa gawing kanan ng tiyan o sikmura. Ito'y tinatayang tumitimbang ng tatlong libra at halos singlaki ng bola ng football. Ang atay ang responsable sa mga 500 mahahalagang gawain. Ito ang nagpoproseso ng halos lahat ng iyong kinakain, nalalanghap, o nasasagap ng balat. Ginagawang enerhiya ng atay ang mga bagay na iyong kinakain at iniinom at ang mga kayariang sangkap (building block) para sa mga kalamnan, hormon ng katawan, pamumuo ng dugo, at pang imyunong kadahilan. Iniimbak nito ang maraming bitamina, mineral, at asukal para magamit sa susunod. Ang mga selula ng atay ang lumilikha ng apdo, na tumutulong sa katawan para tunawin ang pagkain at sipsipin ang mga sustansya. Ang atay ang nag-aalis ng lason sa mga sangkap na masama para sa katawan. Kaya nitong patubuing muli ang sarili nitong himaymay halos 3/4 ng atay ang maaaring tumubo muli sa loob lamang ng ilang linggo.

Ang ibig sabihin ng hepatitis ay pamamaga lamang ng atay. Maaaring sanhi ito ng mga virus, nakakalasong mga kemikal, droga, o iba pang bagay. Kasama sa pinaka-karaniwang uri ng hepatitis ang hepatitis A virus (HAV), hepatitis B virus (HBV), at HCV. Ang tanging kaugnayan ng tatlong virus na ito ay kaya nilang maapektuhan ang atay.

Balik sa itaas

Seksyon II: Pagsalin (Pagkahawa) ng HCV at Pag-iwas

Pagsalin o Pagkahawa ng HCV

Ang HCV ay direktang naisasalin nang dugo-sa-dugo. Kasama sa paraan ng pagsalin o pagkahawa ang pagpapalitan ng mga parapernalia sa droga kapwa sa itinuturok at hindi itinuturok na mga droga (karayom, lutuan, tourniquets, istro, pipa, atbp.). Ang mga karayom na gamit sa pagtatato, pagbutas ng katawan, at acupuncture ay maaari ding magpakalat ng HCV. Ang pagpapalitan ng mga personal na bagay gaya ng mga pang-ahit, sepilyo, o pangkikil sa kuko ay maaaring hindi gaano, ngunit posible pa ring paraan ng pagsalin nito.

Bago mag-1992, maraming tao ang nagkaroon ng HCV sa pamamagitan ng dugo o mga pagsasalin ng dugo. Noong 1992 ay may magagamit ng maaasahang pangsuri ng dugo para matukoy ang mga HCV antibody. Simula noon ay sinusuri nang mabuti ang suplay ng dugo. Ngayon ang pagkakaroon ng HCV dahil sa nahawahang dugo ay mas mababa pa sa 0.01%. Maliit na porsiyento ng mga tao (tinatayang nasa 1-3%) ang maaaring magkaroon ng HCV sa pamamagitan ng walang proteksyong pakikipagtalik. Ang mga tauhan ng pangangalagang pangkalusugan (healthcare worker) ay nanganganib na magkaroon ng impeksyon ng HCV dahil sa aksidenteng pagkaturok ng karayom at di maiiwasang mga pangyayari na maaaring humantong sa direktang pagkalantad sa dugong mula sa taong may impeksyon.

Ang (perinatal transmission) pagsalin mula sa ina na may HCV patungo sa sanggol habang buntis pa o habang nanganganak ay kukulangin sa 5%. Ang pagkahawa o hindi pagkahawa ay maaaring batay sa dami ng bilang ng HCV sa dugo ng ina; ang mga ina na may magkasabay na impeksyon ng HBV o HIV ay malamang na mahawahan ng HCV ang kanilang mga sanggol. Nakita sa ilang pag-aaral na mayroong HCV sa gatas ng ina, ngunit pinaniniwalaang bihirang-bihira ang pagkahawa sa pamamagitan ng pagpapasuso ng ina.

Ang paraan ng pagsalin o pagkahawa ng hanggang 10% ng mga taong nahawahan ng HCV ay hindi matukoy. Ang HCV ay hindi naisasalin sa karaniwang gawain tulad ng pagbahin, pag-ubo, pagyakap, o pagpapalitan ng mga kutsara't tinidor at basong gamit sa pag-inom.

Pag-iwas sa HCV

Huwag magpalitan ng mga karayom o ano pa mang parapernalia sa droga, pang-ahit, sepilyo, pamputol ng kuko, pangkikil sa kuko, o anumang bagay na maaaring mayroong dugo. Tiyakin na ang mga instrumento sa pagtatato, pambutas ng katawan, at acupuncture ay naisterilisadong mabuti; karamihan sa mga doktor ngayon ay gumagamit na ng mga karayom na matapos gamitin ay itinatapon na kaagad. Ang mga hiwa at sugat ay dapat takpan. Bagamat tila bihira ang pagkahawa sa pamamagitan ng pagtatalik, mababawasan ninyo ang panganib sa pamamagitan ng mas ligtas na pakikipagtalik, kasama na ang paggamit ng mga kondom at pamigil. Sang-ayon sa Centers for Disease Control and Prevention (CDC), kung isang tao lamang ang iyong katalik ay hindi mo na kailangang baguhin pa ang mga nakagawian mo sa pakikipagtalik, bagamat dapat talakayin ng magkapareha ang mas ligtas na mga opsiyon sa pagtatalik kung nag-aalala ang isa sa kanila tungkol sa pagkahawa. Kung ang babae ay may HCV, iwasang makipagtalik kapag ! may regla. Ang wastong pangangalaga ng mga ngipin ay makapagpapatigil sa pagdurugo ng gilagid, na isa pang posibleng paraan ng pagkahawa o pagsalin. Ipaalam sa iyong doktor, dentista, at iba pang mga propesyonal sa healthcare kung mayroon kang HCV. Dapat isagawa ng mga healthcare worker ang pangkalahatang pamantayan sa pag-iingat kapag may kinalaman na sa dugo. Kung ikaw ay babaing may HCV, kausapin ang iyong doktor kung iniisip mong magbuntis.

Balik sa itaas

Seksyon III: Pagkalat ng Sakit na HCV

Matapos malantad sa HCV, ang panahon ng inkubasyon o panahon mula sa pagkakalantad sa impeksyon hanggang paglitaw ng unang sintomas ay karaniwang tumatagal nang 2-26 na linggo. Ang unang estado ng hepatitis C ay tinatawag na acute infection o panandaliang impeksyon. Ang panandaliang impeksyon ay karaniwang nalulunasan matapos ang 2-12 linggo. Gayunman, hanggang 80-85% ng mga taong bagong-hawa ng HCV ang hindi nawawalan ng virus sa kanilang katawan, at nagiging matagalan ang impeksyon. Karamihan sa mga taong matagal nang may HCV ay walang sintomas at karaniwang namumuhay nang normal. Ngunit sa 10-25% ng mga tao, ang sakit ay kumakalat sa loob ng 10-40 taon. Ang matagal na pagkakaroon ng impeksyon ng HCV ay maaaring humantong sa pagkasira ng atay, ng pagkakaroon ng mga fibrous tissue sa atay (fibrosis), deposito ng taba sa atay (steatosis), pagkapilat ng atay (cirrhosis), at kanser sa atay. Sa malalang mga sitwasyon, ang tao ay maaaring man! gailangan ng pagpapalit ng atay.

Ang cirrhosis ay proseso kung saan ang mga selula ng atay ay nasisira o namamatay at napapalitan ng mga himaymay na may pilat (scar tissue). Ang laganap na pamumuo ng scar tissue ang nagpapabagal sa daloy ng dugo sa atay, na nagiging sanhi ng pagkamatay ng mas marami pang selula ng atay at pagkawala ng gawain ng atay.

Ang ibig sabihin ng compensated cirrhosis ay matindi na ang galos o pilat ng atay ngunit kaya pa rin nitong gawin ang karamihan sa mga tungkulin nito; ang mga taong mayroong compensated cirrhosis ay kakikitaan ng iilan lamang o kaya'y walang sintomas.

Ang ibig sabihin ng decompensated cirrhosis ay matindi na ang galos o pilat ng atay at hindi na makagawa ng mga tungkulin nito. Ang mga taong mayroong decompensated cirrhosis ay karaniwang nagkakaroon ng mga komplikasyon tulad ng varices (nabanat at huminang mga daluyan ng dugo) sa lalamunan at tiyan o sikmura, pagdurugo sa loob ng katawan, ascite (pagkaimbak ng fluid), at iba pang nakamamatay na kalagayan. Maaari din silang dumanas ng reversible mental confusion.

Ang kanser sa atay ay karaniwang nagsisimula sa mas malalang impeksyon ng HCV, karaniwan ay matapos ang 25-30 taon. Ang uri ng kanser sa atay na may kaugnayan sa HCV ay tinatawag na primary hepatocellular carcinoma (HCC).

Balik sa itaas

Seksyon IV: Mga Sintomas ng HCV

Maraming tao ang nag-uulat ng kakaunti o kaya'y walang sintomas sa malala nang estado ng impeksyon ng HCV. Karamihan sa mga taong matagal nang may HCV ay wala ring mga sintomas at namumuhay nang normal. Gayunpaman, ang iba ay dumaranas ng bahagyang sintomas na tila tulad ng trangkaso, kabilang na ang pagkahilo, pagod, lagnat, pananakit ng ulo, kawalan ng ganang kumain, pananakit ng sikmura o tiyan, at pananakit ng kalamnan o kasu-kasuan. Ang ilang tao ay nag-uulat ng mga sintomas na malala pa sa trangkaso, gayundin ng jaundice (paninilaw ng balat at ng mga puti ng mata) at/o malabong kulay ng ihi. Sa paglipas ng panahon (kadalasan mga taon o kaya'y dekada) ang mga taong matagal nang may HCV ay maaaring magkaroon ng ibat ibang sintomas na may-kaugnayan sa pagkasira ng atay. Ang matagal nang pagkakaroon ng HCV ay may-kaugnayan din sa napakaraming uri ng kalagayan na posibleng may kaugnayan dito.

Mga Sintomas na Iniuulat ng mga Taong Mayroong HCV
Acute Hepatitis C
Parang may trangkaso Pamamaga ng sikmura o tiyan Pagkahilo
Pagkapagod (bahagya hanggang matindi) Pananakit ng sikmura o tiyan Pagsusuka
Kawalan ng gana sa pagkain (anorexia) Lagnat Pagpapawis sa gabi
Pagtatae Paninilaw Di pagkatunaw ng kinain
Pananakit ng kalamnan o kasu-kasuan Pananakit ng ulo  


Chronic Hepatitis C
Pagkapagod (bahagya hanggang matindi) Lumalabo na pag-iisip Pagiging sumpungin
Kawalan ng gana sa pagkain (anorexia) Pagkahilo Di pagkatunaw ng kinain
Pananakit ng kalamnan o kasu-kasuan Pananakit ng sikmura o tiyan Lagnat
Pananakit ng ulo Pagkalungkot  


Huling Yugto ng (Kalat na) Hepatitis C na may Cirrhosis
Pagkapagod (bahagya hanggang matindi) Lagnat Pagkahilo
Kawalan ng gana sa pagkain (anorexia) Pagsusuka Madalas na pag-ihi
Paninilaw Di pagkatunaw ng kinain Pananakit ng ulo
Pananakit ng kalamnan o kasu-kasuan Pananakit ng sikmura o tiyan Pamamaga ng sikmura o tiyan
Pagkalungkot Pagiging sumpungin Cognitive dysfunction
Pagkawala ng konsentrasyon Pagkalito ng isipan Pagkaliyo
Panlalabo ng paningin    

Mga Kondisyong Iniuugnay sa HCV

May ilang magkakaibang kondisyon na naiuugnay sa HCV. Ang ilan dito ay ang kondisyon ng katawan sa paglaban sa mga sakit, kung saan inaatake ng immune system ang mga himaymay mismo ng katawan. Kabilang sa mga kondisyong nakikita minsan sa mga taong malala na ang HCV ay ang Sjögrens syndrome (kung saan may panunuyo ng mga mata at bibig), kondisyon ng kidney o bato gaya ng glomerulonephritis, mga problema sa puso at pagdaloy ng dugo (circulatory) gaya ng thrombosis (blood clots o pamumuo ng dugo), at kondisyon ng balat gaya ng lichen planus (kung saan may white lessions o maliliit na bukol) at porphyria cutanea tarda (kung saan may butlig-butlig na sanhi ng pagiging sensitibo ng balat sa araw). Ang iba pang kaugnay na mga kondisyon ay kinabibilangan ng ilang uri ng arthritis (pamamaga ng kasu-kasuan), arthralgia (pananakit ng kasu-kasuan), sakit sa thyroid, vasculitis (pinsala sa ugat), at cryoglobulinemia (mataas na bilang ng protina sa dugo na lumalagi sa mga bato, balat, a! t mga dulo ng ugat). Ang mas malalang mga kondisyon ay iniuugnay sa huling estado ng sakit na HCV, kapag napinsala na ang atay at hindi na makakilos nang wasto. Marami sa mga taong mayroong HCV ay hindi dumaranas ng alinman sa mga kondisyong ito. Makipagkita sa inyong doktor kung may maramdaman kayong di-pangkaraniwang mga sintomas.

Balik sa itaas

Seksyon V: Pagsuri (Diagnosing) sa HCV

Ang pagsuri sa HCV ay hindi palagiang ginagawa, kaya maaaring kailanganin mong hilingin sa iyong doktor na suriin ka. Inirerekomenda na gamitin mo ang iisang laboratoryo sa lahat ng iyong mga pagsusuri (test), yamang maaaring magpaiba-iba ang resulta at katumpakan nito sa iba-ibang laboratoryo. Ingatan ang mga kopya ng resulta ng laboratoryo at biopsy para makasangguni rito sa darating na mga araw. Ang mga pagsusuri sa ibaba ay makatutulong para malaman kung nahawa ka ng HCV at kung ano na ang estado ng paglaganap ng sakit.

Mga HCV Antibody Test

  • Ang ELISA II ay isang simpleng blood test (pagsusuri sa dugo) na makapagsasabi kung may HCV antibodies.
  • Ang RIBA ay ang pangalawang antibody test na maaaring isagawa matapos ang ELISA II test para matiyak kung mayroon ngang HCV antibodies.

Mga Viral Load Test

Sinusukat ng viral load test ang dami ng HCV na dumadaloy sa dugo. Ang HCV viral load ay maipaliliwanag alinman sa mga kopya ng bawat mililitro ng dugo o kaya'y sa pamamagitan ng yunit ng pamantayang sukat na tinatawag na International Units. May tatlong iba't-ibang uri ng viral load test: HCV RNA PCR, branched-chain DNA (bDNA), at transcription mediated amplification, o TMA. Ang bDNA na pagkakalkula (assay) ang pinakamura, pero ito rin ang hindi pinakamaselan. Ang mga viral load test ay ginagamit para matiyak kung may aktibong impeksyon ng HCV, para malaman ang magiging reaksyon sa paggagamot, at masukat kung gaano kabisa ang mga gamot laban sa virus habang isinasagawa ang paggagamot. Hindi pa napatutunayan kung mayroon ngang kaugnayan sa pagitan ng viral load at sa pagkalat ng sakit.

Mga Genotype Test

Ang mga genotype test ay gamit para malaman ang (mga) uri ng HCV na mayroon kayo. Ang impormasyong ito ay nakatutulong sa pagdedesisyon ukol sa paggagamot, gaya ng aling mga gamot ang gagamitin at kung gaano katagal dapat ang gamutan.

Enzyme mula sa Atay/Mga Function Test

Sinusukat ng Liver enzyme/function test ang mga ilang gawain ng atay. Ang pinakakaraniwang panukat ay ang alanine aminotransferase (ALT, na dating kilala bilang SGPT) at aspartate aminotransferase (AST, na dating kilala bilang SGOT). Ang ALT at AST ay mga enzyme na inilalabas sa dugo kapag may pinsala na ang atay. Karaniwang mataas ang bilang ng mga ito sa mga taong may impeksyon ng HCV. Maraming tao na mayroong HCV ay nasa banayad hanggang katamtaman ang taas ng dalawang enzyme na ito, na kadalasang unang indikasyon na sila'y may HCV. Ang iba pang panukat ay kinabibilangan ng antas ng alkaline phosphatase (ALK) at gamma-glutamyl transpeptidase (GGT). Ang di-normal na dami ay maaaring mangahulugan ng cirrhosis at/o pagbabara sa daluyan ng apdo, gayundin ng iba pang mga abnormalidad. Bilang karagdagan, maaaring sukatin ng iyong doktor ang prothrombin time (indikasyon ng bilis ng pamumuo ng dugo) at antas ng bilirubin. Ang bilirubin ay bakas ng kulay na karaniwang nasa dugo ng! mga taong may pamamaga ng atay; ang mataas na bilang ng bilirubin ay humahantong sa jaundice (paninilaw). Ang maraming bagay gaya ng pag-inom ng gamot at alak ay maaaring maging sanhi ng di-normal na mga resulta mula sa laboratoryo. Bago kayo magbigay ng konklusyon, makipagkita sa isang healthcare provider.

Mga Pag-Biopsy sa Atay

Ang mga biopsy ay ginagawa para masukat ang tindi ng pamamaga, ang dami ng pilat (scarring), at ang kalusugan ng atay sa kabuuan. Maaari ding gamitin ito para malaman ang angkop na paggagamot. Ang pinakakaraniwang pamamaraan ay ang pamamanhirin (numb) ang balat at kalamnan at pagkatapos ay mabilisang ipasok ang mahabang, manipis na karayom sa atay para kumuha ng specimen o sampol. Maraming tao ang takot sa pamamaraang ito, pero bihira ang komplikasyon rito. Kung kinakabahan ka, humingi sa iyong doktor ng banayad na tranquilizer bago ka i-biopsy at ng gamot para sa kirot pagkatapos.

Balik sa itaas

Seksyon VI: Mga Opsiyon sa Paggagamot ng HCV

Hanggang 1998, ang interferon lamang (monotherapy) ang tanging aprubadong gamot para sa nahawahan ng HCV. Ngayon, ang pamantayan sa pangangalaga sa paggagamot ng HCV ay ang kombinasyon ng pegylated interferon kasama ang ribavirin. Patuloy ang pag-aaral para makalikha ng bago at mas mainam na gamot, kasama na rito ang helicase inhibitors, protease inhibitors, at antifibrotic na mga gamot.

May ilan ring alternatibo at komplementaryong paggagamot na ginamit na ng mga tao para gamutin ang impeksyon ng HCV, halimbawa, milk thistle (silymarin) at ugat ng licorice (glycyrrhizin). Ang ilan dito ay ginamitan ng mala-Kanlurang estilo ng pagsubok na klinikal nang ito ay sinulit. Ang mga halamang gamot at iba pang mga alternatibong therapy ay tinatalakay sa magkahiwalay na brochure mula sa Hepatitis C Support Project (i-click ito upang makapag-download).

Inaprubahang mga Paggagamot na Parmasyutika (Pharmaceutical Treatment)

Ang Interferon, pegylated interferon, at ribavirin ang tanging mga gamot na inaprubahan ng FDA para gamutin ng hepatitis C. Ang interferon, na itinuturok, ay produkto na genetically engineered batay sa isang pangkat ng mga protinang likas na nasa immune system na matatagpuan sa katawan. Ang pegylated interferon (PEG) ay uri ng interferon na matagalan ang bisa na maaaring iturok (inject) minsan sa isang linggo. Mas napapanatili ng PEG ang antas ng interferon sa dugo at mas kaya nitong bawasan ang kakayahan ng HCV na dumami (replicate). Ang ribavirin ay antiviral na gamot na iniinom at gamit bilang kombinasyon ng interferon para gamutin ang impeksyon sa HCV. Ang ribavirin lamang ang hindi epektibong gamot laban sa HCV.

Babala Hinggil Sa Ribavirin: Natuklasan na ang Ribavirin ay sanhi ng mga depekto sa pagsilang at pagkakunan. Ang mga babaeng nasa edad ng panganganak, ang kanilang mga kapareha, at babaing kapareha ng mga lalaking pasyente na umiinom ng ribavirin ay kailangang gumamit ng kahit mga dalawa lamang na mabisang uri ng kontrasepyon habang ginagamot at sa loob ng anim na buwan matapos ang paggagamot.

Pamantayan sa Interferon Monotherapy

Ang kasalukuyang mabibiling mga brand ay kinabibilangan ng Intron A (Schering-Plough), Roferon A (Roche), Infergen (InterMune, Inc.), at Alferon N (ISI Pharmaceuticals). Ang standard na protokol sa pagbibigay ng interferon ay iniksyon nang tatlong beses bawat linggo sa loob ng di kukulangin sa isang taon. Tinatayang 10-20% lamang ng mga taong ginagamot sa pamamagitan lamang ng standard interferon ang tuluyang nagagamot sa HCV na humantong sa antas na hindi na kapuna-puna.

Interferon at Ribavirin

Ang Rebetron (Schering-Plough) ay kombinasyon ng Intron A, tatak ng standard interferon at ribavirin. Nakita sa mga pagsusuri na mas mabisa ang epekto ng kombinasyon kaysa sa kung interferon lamang. Ang protokol sa pagbibigay ng Rebetron ay tatlong milyong yunit ng interferon na ituturok ng tatlong beses bawat linggo at 800-1,200 mg ribavirin na iinumin araw-araw. Iminumungkahi ng pagsusuri na ang tagal ng gamutan ay depende sa genotype: 48 linggo na gamutan para sa genotype 1, at 24 na linggo para sa mga genotype 2 o 3. Sa mga klinikal na pagsubok, ang katamtamang makakayanang haba ng pagtugon o average sustained virological response (SVR) ay tinatayang 28% para sa genotype 1 at 66% para sa mga genotype 2 at 3.

Pegylated Interferon Monotherapy

  • Peg-Intron

    Ang Peg-Intron ay tatak ng pegylated interferon ng Schering. Ito'y nasa anyong pulbos na kailangang ihalo sa tubig (reconstituting) bago ang iniksyon at ibibigay ang angkop na dosis ayon sa timbang ng katawan. Ang antas ng pagtugon o SVR para sa Peg-Intron monotherapy ay 14% para sa genotype 1 at 47% para sa mga genotype 2 at 3.

  • Pegasys

    Ang Pegasys ay tatak ng pegylated interferon ng Roche. Ang pamantayang dosis ay 108 µg para sa lahat ng pasyente at nasa solusyon na handa nang inumin at hindi na kailangang ihalo pa sa tubig. Ang SVR para sa Pegasys monotherapy ay 28% para sa genotype 1 at 56% para sa mga genotype 2 at 3. Ang pegasys ay sinasabing gamot din sa mga taong mayroong compensated cirrhosis.

    Pamantayan sa Pangangalaga - Pegylated Interferon at Ribavirin

    Ang kombinasyon ng pegylated interferon at ribavirin ang itinuturing ngayong pamantayan sa pangangalaga sa paggamot ng hepatitis C. Mayroong dalawang magkaibang kombinasyon ng pegylated interferon/ribavirin na inaprubahan ng FDA- Peg-Intron at saka ang may tatak na Rebetol na ribavirin ng Schering, at ang Pegasys (pegylated interferon alpha 2a) at saka Copegus na tatak ng ribavirin ng Roche.

    Peg-Intron at saka Rebetol ng Schering

    Ang SVR para sa kombinasyong gamutan ng Peg-Intron at saka Rebetol ay 42% para sa genotype 1 (30% sa pasyente na may mataas na viral load) at 82% para sa mga genotype 2 at 3. Ang tagal ng panggagamot sa lahat ng genotype ay 12 buwan.

    Pegasys at Copegus

    Ang SVR para sa kombinasyong gamutan ng Pegasys at saka Copegus ay 46-51% para sa genotype 1 (41-46% para sa pasyente na may mataas na viral load) at 76-78% para sa mga genotype 2 at 3. Ang tagal ng panggagamot ay 12 buwan para sa genotype 1 at 4, at anim na buwan para sa mga genotype 2 at 3.

    Pagsukat Ng Mga Tugon Sa Paggagamot

    Ang mga taong ginagamot ay dapat regular na suriin para ma-monitor ang mga epekto nito sa katawan at para matiyak na tumutugon o gumagaling sila sa paggagamot. Kung wala pa ring pagbabago ang isang tao makalipas ang tatlong buwan na gamutan, malamang na hindi rin mapatay ng iba pang gamutan ang virus. Gayunman, nakita sa ilang ebidensya na ang interferon ay nakabawas ng pagkapilat at pamamaga at bumuti ang kalagayan ng atay kahit na hindi napapatay ang virus.

    Mga Iniimbistigahang Parmasyutikong Paggagamot

    Malaki na ang naisulong ng paggagamot sa HCV, kung pag-uusapan ang mga virus na natukoy sampung taon na ang nakararaan. Gayunman, ang kasalukuyang mga opsiyon sa paggagamot ay maaaring maraming di-magandang epekto sa katawan at hindi laging matagumpay ang paggagamot. Marami pang pagsusuring ginagawa para makalikha ng bago at mas mainam na mga opsiyon sa paggamot ng HCV upang hindi magkaroon ng matinding epekto sa katawan ang kasalukuyang iniinom na gamot para sa HCV.

    Pinag-aaralan ng mga mananaliksik ang mga bagong uri ng ribavirin na maaaring mas mabisa at di-gaanong nakalalason. Ang levovirin at viramidine ay dalawang drogang tila tulad ng ribavirin na nililikha. Sa pagsusuri sa mga hayop, lumilitaw na mas kaunti ang epekto nito sa katawan at di-gaanong masama ang epekto sa mga pulang selula ng dugo.

    Ang Amantadine (Symmetrel), isang kontra-virus na gamot na gamit sa paggamot ng trangkaso, ay pinag-aralan bilang kombinasyon ng interferon at ribavirin. Sa kasamaang palad, ang mga kasalukuyang pag-aaral ay pawang nakapanlulumo.

    May marami pang tila magandang ibubunga ang mga gamot sa mga klinikal na pagsubok na kinabibilangan ng Ceplene at bersyon na synthetic ng thymosin alpha -1 (Zadaxin), isang hormon na gumigising sa T-cells at mga natural na mapamuksang (NK) selula.

    Ang HCV helicase inhibitors, HCV protease inhibitors, at HCV polymerase inhibitors, na may kakayahang humadlang sa pagdami ng HCV virus, ay kasalukuyang pinag-aaralan at tila may magandang ibubunga. Kamakailan, ang BILN 206, isang novel na HCV serine protease inhibitor, nakumpleto ang Phase I ng klinikal na pagsubok at naipakitang ligtas at mabisang HCV antiviral agent.

    Mga Bakuna para sa HCV

    Sa kasalukuyan ay walang bakuna para sa hepatitis C, gaya ng wala nito para sa hepatitis A at B. Mahihirapang lumikha ng mga bakuna para sa HCV dahil sa iba't ibang genotype ng virus at sa kakayahan nitong magbago, o dumami, habang may impeksiyon. May pagsulong na nangyayari, ngunit ang mabisang bakuna para sa HCV ay hindi inaasahang malilikha sa susunod na 5-10 taon.

    Mga Klinikal na Pagsubok

    Kasama sa proseso ng pagsubok sa bagong droga ang pagtiyak sa kaligtasan nito at kung kaya ba itong tiisin (Phase 1 trial), pagsukat sa bisa nito (Phase II trial), at paghahambing sa bagong droga sa kasalukuyang pamantayan ng panggagamot (Phase III trial). Matapos aprubahan ng FDA at mabibili na ang bagong droga, isinasagawa ang patuloy na pag-aaral para mapagbuti pa ang paggagamot para maging lalong ligtas at mabisa (Phase IV, o postmarketing trial). Ang mga klinikal na pagsubok ay maaaring mahusay na paraan para makakuha ng libreng pagpapagamot; maaaring kasama sa ilang pagsubok ang ilan o kaya'y lahat ng gastusin sa pagpapatingin sa doktor at mga panglaboratoryong pagsusuri (lab test). Gayunman, kung sasali kayo sa klinikal na pagsubok maaaring hindi kayo mapili na tumanggap ng bagong droga o ng pinakamabisang dosis. Bilang karagdagan, kailangang basahin ninyo ang lahat ng impormasyon tungkol sa klinikal na pagsubok at tiyakin na lubos ninyong nauunawaan ang mga isinasaad! na kondisyon ng pag-aaral

    Balik sa itaas

    Seksyon VII: Mga Dapat Isaalang-alang sa Paggagamot

    Pagsasabi Kung Ano ang Magiging Reaksiyon sa Paggagamot

    Ang paggagamot gamit ang interferon o kaya'y ang interferon at saka ribavirin ay mas malamang na makapagpagaling ng sakit na HCV kung ang tao ay hindi genotype 1, mababa ang HCV viral load, mas maikli ang panahon ng pagkakaroon ng HCV, banayad hanggang katamtaman ang sakit, babae, at mas bata. Makaraan ang 12 linggo ng antiviral treatment, ang 2-log na pagbaba sa viral load o pagkawala ng HCV ay tanda ng matagumpay na reaksiyon kapag natapos na ang gamutan. Ang mga gabay na ito ay maaaring gamitin upang makatulong sa pagsasaayos ng paggagamot o para itigil ang paggagamot na walang bisa. Gayunpaman, ang mga ito'y mga tagubilin lamang. Naniniwala ang ilang doktor na dapat ipagpatuloy ang gamutan, dahil ang ilang tao ay tumutugon sa gamutan o makadarama ng pagbuti ng kalusugan ng atay kahit hindi na mapuna ang kanilang viral load o kaya'y naging kaunti na ito.

    Paano Kakayanin ang mga Epekto ng Droga

    Ang pinakalaganap na mga epekto ng interferon at saka ng ribavirin ay may kasamang sintoma na tulad ng sa trangkaso, pananakit ng kalamnan at kasu-kasuan, pagkahilo, sakit ng ulo, pagkapagod, kawalan ng gana, panunuyot ng balat, pagkabalisa, pagkalungkot. Ang ilang pisikal na sintoma ay maaaring mabawasan sa kaunting dosis (2 gramo bawat araw o mas kaunti pa rito) ng ibuprofen o acetaminophen. Ang mataas na dosis ng acetaminophen ay makalalason sa atay. Ang mga taong dumaranas ng pagkabalisa, pagkayamot, o pagkalungkot ay maaaring matulungan sa pamamagitan ng banayad na mga tranquilizer o anti-depressant. Kumunsulta sa inyong doktor bago inumin ang alin man sa mga gamot na ito. Kung magtuturok ng interferon bago kayo matulog, makakatulugan ninyo ang kasahulan ng mga masasamang epekto. Ang pag-inom ng maraming tubig ay makatutulong para mabawasan ang tindi ng mga epekto ng gamot. Ang pagkain ng kaunti ngunit palagi sa halip na maramihan at madalang ay makababawas sa mga probl! emang gastrointestinal. Ang regular na ehersisyo ay makatutulong din para mabawasan ang ilang epekto, gaya ng pagkapagod, na may kaugnayan sa interferon therapy. Ang araw-araw na paggamit ng moisturizer ay makatutulong para maiwasan ang panunuyot ng balat. Sa ibat-ibang bahagi gawin ang iniksyon para maiwasan ang pamamaga ng balat o singaw ng balat sa bahaging pinagtuturukan. Para sa ilang tao ang mga epekto sa katawan ay matindi kapag sinimulan na ang panggagamot at maaaring mawala rin kalaunan.

    Ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpigil sa antiviral therapy na sinasamahan ng ribavirin ay anemia (mababang bilang ng pulang selula ng dugo), thrombocytopenia (mababang platelet count), at neutropenia (mababang bilang ng puting selula ng dugo). Kasama sa mga gamot na gamit sa pagkontrol ng ganitong mga kondisyon ang erythropoietin (para sa anemia) Inaprubahan ng FDA ang Interleukin 11 (Neumega) sa paggagamot sa thrombocytopenia sa mga pasyenteng nag-ki-chemotherapy. Sa ipinagpapatuloy na mga klinikal na pagsubok, nakikinabang ang mga pasyente bago pa man o sa kasalukuyang gamutan ng HCV antiviral therapy. Ang mababang bilang ng platelet ay maaaring indikasyon ng cirrhosis, at dapat mag-ingat habang naggagamot.

    Ang ilang tao ay maaaring magkaroon ng hindi paggana ng tayroyd habang umiinom ng interferon. Ang paggana ng tayroyd ay dapat masubaybayang mabuti bago magsimula sa paggagamot at tuwing ikatlong buwan habang naggagamutan. Sa maraming tao, ang thyroid function ay nagbabalik sa normal kapag itinigil na ang gamutan, ngunit sa ibang tao ay maaaring hindi na maibalik sa dati (irreversible) ang tayroyd at mangailangan ng tuluy-tuloy na gamutan.

    Balik sa itaas

    Seksyon VIII: Paano Kakayanin ang HCV (HCV Management)

    Ang HCV ay isang sakit na mahirap pangasiwaan dahil sa kawalan ng mga mabubuting kumbensiyonal na opsyon na gamutan. Mahalaga ang papel ng uri ng pamumuhay sa pagharap at paggamot ng sakit na HCV. Ang wastong pagkain, ehersisyo, at pangangasiwa ng istres ay mahalagang lahat sa pagkakaroon lagi ng mabuting kalusugan. Maraming doktor ang di-lubos na naturuan tungkol sa HCV, at maaaring dapat ninyong turuan kapwa ang mga kumbensyunal at alternatibong practitioner. Kung mayroon kayong pampamilyang doktor, maaari ninyo silang subukan kung alam nila ang tungkol sa HCV. Mahalagang humanap ng doktor na kapwa may-alam at may simpatiya sa mga taong may HCV. Kung hindi kayo komportable sa inyong doktor, humanap ng iba; hingin ang rekomendasyon ng pamilya o mga kaibigan. Kapag kumpirmado na ang dayagnosis sa inyo ukol sa HCV, maaaring papuntahin ka ng inyong pampamilyang doktor o general practitioner sa isang espesyalista. Karaniwan ay papupuntahin k! a niya sa gastroenterologist (espesyalista sa sakit sa sistema sa dihestiyon o panunaw) o sa hepatologist (espesyalista sa sakit sa atay).

    Bakuna para sa HAV at HBV

    Ipinapayong mabuti na magpabakuna ang mga taong may HCV laban sa hepatitis HAV at HBV kung hindi pa sila nababakunahan at kung hindi pa sila imyun dito. Ang matinding impeksyon sa HAV at HBV ay naiulat sa mga taong may kasabay na impeksyon sa HCV. Ang bakuna para sa hepatitis A ay binubuo ng dalawang dosis sa loob ng anim na buwan, at ang bakuna para sa hepatitis B ay nangangailangan ng tatlong dosis sa loob ng anim na buwan. Ang mga bakunang ito'y kapwa gawa sa pinatay na mga virus at itinuturing na ligtas at mabisa. Ang kombinasyon ng bakunang HAV/HBV ay inaprubahan ng FDA noong Mayo 2001.

    Nutrisyon

    Yamang ang atay ang nagpoproseso at nag-aalis ng lason sa lahat ng kinakain at iniinom mo, ang malusog at balanseng pagkain ay mahalaga. Ang pagkain o diet na sumusunod sa pangkalahatang gabay sa kalusugang batay sa Food Guide Pyramid ay karaniwang ipinapayo. Ang gayong pagkain o diet ay mababa sa taba at sosa (sodium), mataas sa complex carbohydrates, at may sapat na protina.

    Noong mga nakaraan, ang pagbabago ng pagkain o diet ay napatunayang mahalagang bahagi sa pangangasiwa sa HCV. Hindi na ito gaanong totoo ngayon. Gayunman, ang pag-iwas sa ilang pagkain ay makababawas sa pagpoproseso at pag-aalis ng lason na ginagawa ng atay, at makapagpapabuti sa pangkalahatang kalusugan ng inyong atay. Ang mga naprosesong pagkain ay madalas na may kemikal na karagdagan, kaya bawasan ninyo ang pagkain ng de-lata, pinagyelo, at iba pang naipreserbang pagkain. Ang pagkain ng organikong mga prutas at gulay ay makatutulong para makaiwas ka sa mga pamatay peste at pataba na gamit sa pagtatanim ng di-organikong pananim. Basahin ang lahat ng nakasaad sa etiketa para maging pamilyar ka sa mga sangkap.

    Ang protinang mula sa poltri, isda, at gulay ang maaaring pinakamainam. Ipinapayo ng ilang doktor na ang mga taong mayroong anumang uri ng sakit sa atay ay hindi dapat kumain ng hilaw o di-gaanong lutong shellfish (tahong, suso, atbp.) (kahit na hindi sila imyun sa hepatitis A). Kadalasang ipinapayo sa mga taong may HCV na umiwas sa mga pagkaing marami ang taba, asin, o asukal. Ang caffeine ay kemikal na kailangang iproseso ng atay, at ipinapayo na bawasan mo ang paggamit ng caffeine sa pamamagitan ng pagbawas ng pag-inom mo ng kape, Dahil mataas sa taba ang tsokolate (at sa ilang uri, caffeine), kumain lamang nito nang katamtaman. Hindi kaya ng ilang taong may HCV ang mga produktong gatas (dairy). Kung ganito ka, maaari kang gumamit ng mga non-dairy na panghalili tulad ng gatas na mula sa utaw (soy) o bigas.

    Ang balanseng pagkain ay dapat nagtataglay ng lahat ng mahahalagang bitamina at mineral na kailangan mo, ngunit ang ibang mga tao ay umiinom ng mga suplementong bitamina. Ang paggamit ng mga mega-bitamina ay makapipinsala. Iwasang uminom ng mataas na dosis ng mga bitamina A at D; ang bitamina A ay maaaring makalasong mabuti sa atay. Kung kailangan mo ng dagdag na mga bitamina at/o mineral, piliin ang mababang dosis na suplemento na walang kasamang iron.

    Ang mga taong may HCV ay dapat kumunsulta sa lisensiyadong nutritionist o dietician para sa partikular na mga rekomendasyon o payo hinggil sa pagkain. Huwag gumamit ng anumang di-pangkaraniwang pagkain o diet nang hindi kumukunsulta sa inyong doktor. Bilang karagdagan, tiyaking ipaalam sa inyong doktor ang anumang bitamina o mineral na iniinom mo.

    Mga Lason

    Ang lahat ng inyong nalalanghap o nasasagap ng balat ay kailangang masala ng atay. Ang nakasusulak na amoy mula sa mga panghalo sa pintura, pamatay peste, at ispray na naglalamang ng eyrosol ay makapipinsala sa inyong atay at dapat iwasan.

    Alkohol at Droga

    Napatunayan sa maraming pag-aaral na ang malakas na pag-inom ng alak ay lubhang makapagpapabilis sa pagkalat ng sakit na HCV. Sa katunayan, ipinakita ng isang pagsusuri kailan lang na 58% ng grupo ng mga manginginom ng alak (mahigit limang bote bawat araw) na may HCV ang nauwi sa cirrhosis, kumpara sa 10% lamang ng grupong hindi manginginom na may HCV. Hindi pa malinaw kung ang bahagya o katamtamang pag-inom ng alak ay nakasasama sa atay, ngunit ipinapayo ng karamihan sa mga eksperto na iwasan ng mga taong may HCV ang alak.

    Ang maraming droga (maging ito man ay inireseta, walang riseta (over-the-counter), o panlibangan) ay kailangang maproseso ng atay. Ang mga taong may HCV ay dapat umiwas sa mga drogang panlibangan lamang at sigarilyo. Kumunsulta sa inyong doktor bago uminom ng gamot na nabibili nang walang reseta o kaya'y inireseta. Ang ilang mga halamang gamot ay napatunayan ding nakapipinsala sa atay.

    Pangkalahatang Kalusugan

    Pangangasiwa sa Istres (Stress management)

    Ang pagkontrol sa istres ay mahalaga sa pagharap sa sakit na HCV. Nakaka-istres ang mabuhay nang may sakit na hindi gumagaling. Maraming tao ang nag-uulat ng "pagsiklab ng sakit" (panahon ng dagdag na mga sintoma) kasunod ng pagka-istres. Ang ehersisyo, meditasyon, at tamang paggamit ng oras ay makatutulong para mabawasan ang istres. Sikaping laging magkaroon ng makatotohanang pananaw ukol sa inyong kalusugan at ng positibong pananaw. Ang pag-unawa sa tindi ng inyong sakit sa atay ay mahalagang bahagi ng pagkakaroon ng makatotohanang pananaw ukol sa inyong kalagayan.

    Paano kakayanin ang pagkapagod

    Ang pagkapagod at mababang antas ng enerhiya ay pangkaraniwan sa mga taong may HCV. Alamin ang inyong mga limitasyon at huwag paguring mabuti ang inyong sarili. Kapag nagplano ka ng mga aktibiti, maglaan ng oras sa pagitan para makapag-relaks o makaidlip. Tandaan na mahalaga ang inyong kalusugan – matutong magsabi ng "hindi" sa mga kaibigan at pamilya na masyadong mataas ang inaasahan sa antas ng inyong enerhiya.

    Tamang paggamit ng oras

    Malayo pa ay magplano na ng mga aktibiti at sikaping gumawa ng makatotohanang mga iskedyul sa paggawa at paglalaro. Gumamit ng pang-araw-araw na talaan sa pagpaplano ng gawain para makatulong sa pag-oorganisa at maalala ang mga aktibiti. Palaging sumangguni sa inyong planner kapag gumagawa ng mga appointment at nag-iiskedyul ng mga gawain sa araw-araw. Huwag kalimutang isama ang mga aktibiti ukol sa pamamahinga.

    Meditasyon

    Ang meditasyon ay mabisang paraan sa pagharap at pamumuhay nang may HCV o ng alinmang di-gumagaling na karamdaman. Ito'y simple at madaling matutuhan. Ang meditasyon ay nakababawas ng istres at nakatutulong para manatili ang malusog mong pananaw sa buhay.

    Ehersisyo

    Ang katamtamang pag-eehersisyo ay ipinapayong mabuti sa lahat ng indibiduwal na hindi pa malala ang HCV. Ang ehersisyo ay nakatutulong sa pagbawas ng istres at mahalaga para manatiling malusog. Gayunman, ang sobrang pag-eehersisyo ay maaaring humantong sa pagsiklab ng sakit (flare-ups). Pumili ng ehersisyong banayad lamang ang epekto tulad ng paglalakad at paglangoy. Unti-unting dagdagan ang inyong workout o ehersisyo hanggang sa makamit mo ang inyong gusto. Palaging kumunsulta sa inyong doktor bago simulan ang alinmang programa sa ehersisyo.

    Mga Suportang Grupo

    Marami sa mga taong may HCV ang nakadarama ng pag-iisa o kalungkutan at nahihirapang kayanin ang mga epektong dulot ng pagkakaroon ng di-gumagaling na karamdaman. Ang mga suportang grupo ay makapag-aalok ng ligtas na lugar para pag-usapan ang mga emosyonal na isyu na nauugnay sa HCV. Bukod pa dito, ang impormasyong ibinabahagi sa mga kabarkada ay makatutulong sa paggawa ng mga desisyon tungkol sa maraming uri ng mga isyung kinakaharap ng mga taong may HCV. Ipinapayong mabuti na sumali kayo sa isang suportang grupo habang ginagamot ang HCV. Ang impormasyon ng suportang grupo ay maaaring makuha sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan sa mga organisasyong nakalista sa huli ng buklet na ito.

    Ang Internet

    Ang Internet ay naglalaman ng mayamang impormasyon, kapwa mabuti at masama. Palaging tingnan ang makikita mong mga pinagkukunan ng impormasyon. Hanapin ang mga petsa at reperensiya. Huwag basta paniwalaan ang alinmang impormasyon na sa palagay mo ay mali. Huwag agad paniwalaan ang mga Websayt na naglalaman ng salitang "kagamutan" ("cure") o iba pang mapanlinlang na impormasyon. Alalahanin na hindi lahat ng impormasyong makikita mo sa Internet ay tama. Kausapin ang inyong doktor tungkol sa anumang impormasyon na bumabagabag sa inyo. Malaki ang magagawa ng pagkakaroon ng sentido kumon! Dalawin ang aming Websayt sa www.hcvadvocate.org para sa mga sayt na inirerekomenda.

    Balik sa itaas

    Seksyon IX: Konklusyon

    Ang di-gumagaling na HCV ay sakit sa atay na maaaring magkaroon ng matinding konsekuwensiya. Mahalagang tandaan na maraming tao ang hindi dumaranas ng mga sintoma o pagkalat ng sakit. Ang mga dumaranas kalaunan ng pagkalat ng sakit ay maaaring wala pa ring madamang sintoma sa paglipas ng mga dekada. Gayunman, ang ilang tao ay nagkakaroon ng matinding sakit sa atay na maaaring maging sanhi ng hindi na paggana ng atay o kamatayan. Ang mga bagong gamot para sa HCV ay kasalukuyang sinusuri, at pinaniniwalaan na ang mas mainam na mga opsiyon sa paggagamot ay magagamit na sa loob ng limang taon. Bilang dagdag, ang pagbabago ng uri ng pamumuhay tulad ng mabuting nutrisyon, ehersisyo, at pangangasiwa sa istres ay makatutulong para maibsan ang mga epekto sa katawan o makapagpahinto sa pagkalat ng sakit sa katawan.

    Umaasa kami na ang impormasyong ito ay nakatulong sa inyo para maunawaan ang hepatitis C virus at kung paano nito maaapektuhan ang inyong pisikal at emosyonal na kalusugan. Magiliw naming tatanggapin ang anumang mungkahi o ideya para sa ikagaganda pa ng buklet na ito.

    Balik sa itaas

    Seksyon X: Glosari

    MALALA: ang mabilis na pagdapo, maikliang-panahon ng pangunahing yugto ng sakit. Kabaligtaran ng chronic.

    MALALANG HEPATITIS: ang unang yugto ng viral hepatitis kasunod ng impeksyon. Sa HCV, ang ibig sabihin ng acute hepatitis ay ang unang anim na buwan ng impeksyon.

    ALOPECIA: pagkalagas ng buhok.

    ANEMIA: mababang bilang ng pulang selula ng dugo o kakulangan ng kakayahan ng dugo na maghatid ng oxygen. May ilang uri ng anemia, lahat ay magkakaiba ang sanhi. Maaaring kabilang sa sintomas ang pagkahapo, panghihina, maputlang balat, at hirap sa paghinga.

    ANTIBODY: protinang likha ng sistema ng imyuno kapag may ibang sangkap o bagay na pumasok sa katawan. Ang pagkakaroon ng mga antibody ay hudyat ng nakaraan o kasalukuyang impeksyon. Ang mga antibody ng HCV ay nasusulat na "anti-HCV." Ang positibong anti-HCV test ay kailangang sundan ng iba pang mga panglaboratoryong pagsusuri para mapatunayan ang nakuhang dayagnosis. Ang pagsusuri sa antibody lamang ay hindi sapat para malaman kung may paulit-ulit ngang impeksyon ng HCV.

    ARTHRALGIA: pananakit ng kasu-kasuan.

    AST: daglat ng alanine aminotransferase. Ang ALT ay enzyme na nalilikha sa loob ng selula ng atay. Kadalasan itong mataas sa mga taong may paulit-ulit na impeksyon ng HCV dahil sa pagkasira ng mga lamad (membrane) ng selula ng atay na sanhi ng pamamaga. Ang antas ng serum ng ALT ay nasusukat gamit ang karaniwang pagsusuri ng dugo.

    DAGLIANG PAGTUGON NG IMYUNO (AUTOIMMUNITY): isang kondisyon kung saan ang sistema ng imyuno ng tao ay lumilikha ng mga antibody na umaatake sa mga tisyu o kalamnan mismo ng katawan. Ang ilang kondisyon na may kaugnayan sa hepatitis C ay tila may aspeto ng dagliang pagtugon ng imyuno.

    BID: iniinom nang makalawang beses sa isang araw.

    BILIRUBIN: madilaw na kulay na lumalabas kapag may diperensya na ang mga pulang selula ng dugo. Ang bilirubin ay karaniwang pinoproseso at inilalabas ng atay. Ang hyperbilirubinemia (mataas na bilang ng bilirubin sa dugo) ay nangangahulugan ng pagkasira ng atay, at maaaring humantong sa jaundice (paninilaw ng balat at ng mga puti ng mata), mapusyaw na kulay ng dumi, at makulay na ihi.

    PAGTUGONG BIYOKEMIKAL: paraan ng pagtugon ng serum ALT ng tao sa paggagamot. Kapag naging normal ang tumaas na bilang ng serum ALT ng tao matapos simulan ang HCV therapy, ito ang itinuturing na pagtugong biyokemikal:

    BIYOPSIYA: pamamaraan kung saan kumukuha ng sampol ng mga selula o tisyu para suriin sa isang laboratoryo. Sa HCV, ang mga pag-biyopsiya sa atay ay ginagamit para masubaybayan ang kalusugan ng atay.

    NASA DUGO: naisasalin sa pamamagitan ng dugo-sa-dugo, halimbawa, sa paggamit ng iisang karayom o sa pagsasalin ng dugo.

    LUMALABO NA PAG-IISIP: pagkalito ng isip, pagiging malimutin, at/o di pagiging alerto. Hindi dapat maipagkamali sa encephalopathy.

    BREAKTHROUGH (PAGKALAT): ang pag-ulit ng mga kapuna-punang viral load sa isang tao na kararanas lang ng virological response sa panahon nang gamutan.

    DI-GUMAGALING: pangmatagalan o paulit-ulit na karamdaman. Kabaligtaran ng acute.

    PATULOY NA AKTIBONG HEPATITIS: isang kondisyon kung saan ang HCV ay patuloy na dumarami at nahahawa ang mga bagong selula makalipas ang unang anim na buwan matapos magkaroon ng HCV.

    CIRRHOSIS: pinsala sa atay kung saan ang normal na mga selula ng atay ay napalitan ng pilat. Sa compensated cirrhosis, ang atay ay nasira ngunit gumagana pa rin ito. Sa decompensated cirrhosis, ang paggana ng atay ay lubos na napinsala at nahaharangan na ng mga pilat ang normal na daloy ng dugo sa atay, na humahantong sa pagdurugo ng mga ugat, sikmura (ascites), pagkalito ng isip, at iba pang mga sintoma.

    CYTOPENIA: mababang bilang ng mga selula ng dugo.

    EDEMA: pamamaga na sanhi ng pagkaimbak ng fluido sa mga tisyu ng katawan.

    BISA: pagiging epektibo; ang kakayahang makamtan ang minimithing epekto o bunga.

    TUGON SA KATAPUSAN NG GAMUTAN: paglalaho ng nakikitang HCV RNA sa dugo pagkatapos ng gamutan.

    EXTRAHEPATIC: sa labas ng atay.

    FDA: daglat ng Food and Drug Administration. Ang ahensiyang ito ng gobyerno ng Estados Unidos ay maraming gawain, kabilang na ang responsibilidad ng pagkakaloob o pagkakait ng kapahintulutan sa mga gamot o drogang ibinebenta sa publiko.

    FIBROSIS (pang-uri ng FIBROTIC): pagkasira ng atay na may halong pamumuo ng mga pilat na malahiblang himaymay (fibrous scar tissue).

    PAGSIKLAB NG SAKIT: biglaang paglala ng mga sintomas ng sakit o karamdaman.

    BIGLA AT MATINDING HEPATITIS: masahol, nakamamatay na uri ng hepatitis.

    GENOTYPE: genetic variation sa istruktura ng HCV. May anim na pangunahing uri ng genotype, na isinasaad sa mga bilang na 1 hanggang 6. Marami ding mga subtype, hal.,1a, 2a, atbp. Sa U.S. ang genotype 1 ang nangingibabaw (tinatayang 70-75% ng mga pasyente).

    HCV RNA: ang himaymay-buhay na materyal (genetic material) ng hepatitis C virus. Ang HCV ay iisang hibla na RNA (single-stranded ribonucleic acid)virus.

    HEPATIC: may kaugnayan sa atay.

    HEPATITIS: pamamaga ng atay. Maaaring iba't iba ang sanhi ng hepatitis, kabilang na ang mga virus, lason (toxin), at malakas na pag-inom ng alak.

    HEPATOCELLULAR CARCINOMA (HCC): isang uri ng pangunahing kanser sa atay na nakikita sa ilang tao na matagal nang may diperensya ang atay dahil sa di-gumagaling na hepatitis C o hepatitis B.

    HEPATOLOGY (HEPATOLOGIST rin): ang pinagdalubhasaan sa medisina na gumagamot sa atay; isang hepatologist ang gumagamot sa mga sakit sa atay.

    HEPATOTOXICITY: nakakalason sa atay.

    HISTOLOGICAL: nakapatungkol sa himaymay ng katawan. Sa HCV, ang ibig sabihin ng histological improvement ay magandang pagbabago sa himaymay ng atay, maaaring pagkabawas ng pamamaga o pagkabawas ng fibrosis, kapag inihahambing ang mga bayopsi na ginawa bago simulan ang paggamot sa mga bayopsi na ginawa makaraan ang anim na buwan matapos ang HCV therapy.

    PANAHON NG INKUBASYON: panahon sa pagitan ng unang pagkalantad sa nakahahawang microorganism at sa pagbuo ng mga sintoma ng sakit.

    INTERFERON: protinang likas na umiiral sa katawan ng tao na likha ng sistema ng imyuno. Ang interferon ang pumipigil sa pagkopya o pagdami ng virus. Ang produktong binuo sa pamamagitan ng himaymay-buhay (genetically engineered) batay sa likas na protina ay nagawa ng ilang parmasiyutikong kompanya, at naaprubahan para gamutin ang malalang impeksyon ng HCV.

    PANINILAW: paninilaw ng balat at mga puti ng mata dahil sa mataas na bilirubin sa dugo. Ang paninilaw ay karaniwang tanda ng diperensiya o sira sa atay o sakit sa apdo.

    ATAY: malaking organ na nasa mataas na kanang bahagi ng sikmura na may mahalagang papel na ginagampanan sa metabolismo ng mga asukal at taba, pinagsasama ang iba't ibang protina, at sinasala ang mga lason mula sa dugo.

    MALAISE: Karaniwang pakiramdam na maysakit at di-mapanatag; parang trangkaso ang pakiramdam.

    MYALGIA: pananakit ng kalamnan.

    NEUTROPENIA: ang di-normal na mababang bilang ng neutrophils, na nagiging bunga ng mas madaling pagkakaroon ng impeksiyon.

    NEUTROPHIL: ang pinakakaraniwang uri ng puting selula ng dugo ng sistema ng imyuno. Ang neutrophils ay phagocytes na lumalamon at sumisira sa sumasalakay na mga organismong gaya ng bakterya at fungi.

    NON-NUCLEOSIDE REVERSE TRANSCRIPTASE INHIBITORS (NRTI): Isang drogang anti-viral na pumipigil sa pagdami ng virus na sumasagabal sa kilos ng reverse transcriptase enzyme. NNRTI ang Ribavirin.

    HINDI MAKATUGON: ang taong hindi kinakikitaan ng sapat na pagbabago habang ginagamot. Sa HCV, ang nonresponder ay isang taong walang dinaranas na normalisasyon ng antas ng ALT o ng pagkawala ng HCV RNA.

    PEGYLATED INTERFERON (PEG-INTRON, PEGASYS): isang uri ng interferon na may mahabang "half-life" sa katawan at maaaring iturok nang mas madalang (karaniwan minsan sa isang linggo). Ang pegylated interferon ay inaprubahan bilang gamot ng HCV.

    PERCANTANEOUS: sa pamamagitan ng balat.

    PERINATAL NA TRANSMISIYON (PATAYONG TRANSMISIYON): pagsalin o pagkahawa mula sa ina patungo sa sanggol sa sinapupunan o sa bagong silang. Ang patayong transmisiyon ay maaaring mangyari sa sinapupunan (in utero), sa pagsilang o panganganak (intrapartum), o postpartum (hal., sa pagpapasuso ng ina).

    PLATELET: tingnan sa thrombocyte.

    PRURITUS (pang-uri PRURITIC): pangangati.

    KUWALITATIBO: may kaugnayan sa, o nasasaad sa pamamagitan ng, kalidad. Ang qualitative viral load test ang sumusukat sa presensya ng virus.

    KUWANTITATIBO: may kaugnayan sa, o nasasaad sa pamamagitan ng, dami. Ang quantitative viral load test ang sumusukat sa dami ng viral na himaymay-buhay na sangkap.

    QUASISPECIES: Indibiduwal na genetic variant ng HCV. Sa loob ng iisang genotype ay maaaring mayroong maraming quasispecies.

    BINAT: pag-ulit ng mga sintoma ng sakit kasunod ng panahon ng pagbuti ng kalagayan. Sa HCV, ang binat ay tumutukoy sa pagdami sa viral load matapos itong mapigil ng antiviral na paggagamot.

    TUGON SA PAGGAGAMOT: kung paano tumutugon ang sakit sa gamot. Ang katagang ito ay maaaring tumukoy sa biological, histological, o virological na tugon.

    RESPONDER-RELAPSER (o RELAPSER): ang taong sa una ay maganda ang reaksyon sa gamot ngunit pagkatapos ay dumaranas ng pagkabinat. Sa di-gumagaling na impeksyon ng HCV, ito ang tao na sa una ay may positibong tugon sa gamot (normal ang ALT at nawala na ang HCV RNA), ngunit hindi nagtagal ang reaksyong ito nang itigil ang gamutan.

    RIBAVIRIN (COPEGUS, REBETOL): Ang antiviral na gamot na gamit bilang kombinasyon ng interferon para gamutin ang di-gumagaling o paulit-ulit na impeksyon ng HCV.

    STEATOSIS: pagdami ng taba sa atay.

    SUBCUTANEOUS (SQ): sa ilalim ng balat; karaniwang tumutukoy sa gamot na itinuturok sa ilalim ng balat.

    SUSTAINED RESPONSER (SVR): ang taong napaglalaon ang tugon sa paggagamot. Sa HCV, ang sustained responder ay may matagalan at kapaki-pakinabang na resulta mula sa paggagamot ng HCV (karaniwang resulta ay normal na ALT at hindi na mapupunang HCV RNA) na nagpapatuloy matapos matigil ang gamutan (anim na buwan ang karaniwang katanggap-tanggap na panahon).

    THROMBOCYTE (PLATELET): isang uri ng selula ng dugo na responsable sa normal na pamumuo ng dugo.

    THROMBOCYTOPENIA: ang abnormal na mababang bilang ng mga platelet, na maaaring magbunga ng abnormal na pagdurugo at pagkakaroon ng pasa.

    TREATMENT-NAIVE: taong walang naunang pagpapagamot para sa isang partikular na karamdaman.

    VIRAL LOAD: ang dami ng virus (hal., antas ng HCV RNA) na maaaring masukat, karaniwan sa dugo.

    PAGPAPARAMI SA VIRUS: kakayahan ng virus sa pagpaparami.

    VIROLOGICAL RESPONSE: kung paanong tumutugon sa paggagamot ang viral load level ng tao. Sa HCV, kapag hindi na mapuna sa isang tao ang HCV RNA matapos masimulan ang HCV therapy, ito ay itinuturing na virological response. Kung hindi matukoy ang HCV RNA makalipas ang anim na buwan, ang salitang sustained virological response (SVR) ang ginagamit.

    VIRUS: ubod nang liit na (sa mikroskopyo lamang ito makikita) nakakahahawang organismo na sumasalakay o dumarapo sa nabubuhay na tao o hayop at gumagawa ng mga kopya ng sarili nito (viral replication).

    PANAHON SA PAGITAN: ang panahon sa pagitan ng pagkalantad sa microorganism at sa pagkalikha ng sapat na antibodies na mapupuna sa pagsusuri.

    Balik sa itaas

    Seksyon XI: Mga Sanggunian

    Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa HCV, kontakin ang sumusunod na mga organisasyon

  • Hepatitis Foundation International: 1-800-891-0707,
    http://www.hepfi.org/
  • American Liver Foundation: 1-800-223-0179,
    http://www.liverfoundation.org/
  • Hep C Connection: 1-800-522-4372,
    http://www.hepc-connection.org/
  • L.O.L.A.: 1-888-367-5652,
    http://www.lola-national.org/

    Iminumungkahing Babasahin

  • Hepatitis C Self-Help Book, ni Misha Cohen, OMD LAC at Robert Gish, MD (mabibili sa aming Websayt sa http://www.hcvadvocate.org/
  • Living with Hepatitis C: A Survivor's Guide, ni Gregory T. Everson, MD at Hedy Weinberg. Hatherleigh Press, 1-800-367-2550.
  • Hepatitis C: A Personal Guide to Good Health, ni Beth Petro Roybal, MA Ulysses Press, 1-800-377-2542.
  • The First Year - Hepatitis C; An Essential Guide for the Newly Diagnosed, ni Cara Bruce at Lisa Montanartelli, Marlow and Co.

    Sangguniang Parmasyutika

  • Roche Patient Assistance Program - Pegassist
    877-PEGASYS (734-2797)
  • Schering-Plough Commitment to Care
    1-800-521-7157
  • Fisher's Pharmacy
    1-888-347-3416

    Balik sa itaas

    Balik sa Hepatitis C

  • Tungkol sa Hepatitis| Mga bagong Balita | Komunidad at Suporta | Aklatan ng mga Sanggunian | Tungkol sa HCSP | Impormasyon ng Kontak | Mapa ng Websayt | Mga sanggunian sa Espanyol | Home

    (c) 2003 Hepatitis C Support Project

    Medical  Writers' Circle
    Fact Sheets